هیپنوتیزم برای بسیاری از افراد می‌تواند یک روش مکمل و هدفمند برای کار روی برخی عادت‌ها، واکنش‌های هیجانی، مدیریت درد و کاهش تنش باشد؛ اما برای همه افراد، همه هدف‌ها و همه شرایط درمانی انتخاب یکسانی نیست. پرسش اصلی فقط این نیست که چه کسی می‌تواند هیپنوتیزم شود، بلکه باید پرسید فرد با چه هدفی مراجعه می‌کند، وضعیت روانی و جسمی او چیست، چقدر برای همکاری آماده است و آیا درمانگر صلاحیت کافی دارد یا نه.
برخلاف تصور رایج، هیپنوتیزم به معنای خواب، بیهوشی، از دست دادن کنترل یا تسلیم شدن در برابر اراده فرد دیگر نیست. در هیپنوتیزم بالینی، فرد معمولاً هوشیار است، صدای درمانگر را می‌شنود و می‌تواند هر زمان که بخواهد فرایند را متوقف کند. این روش بیشتر با تمرکز هدایت‌شده، آرام‌سازی، تصویرسازی و استفاده درمانی از تلقین‌های متناسب با هدف فرد سروکار دارد.
قابلیت هیپنوتیزم‌پذیری در همه انسان‌ها یکسان نیست. برخی افراد به‌راحتی در تمرکز عمیق و تجربه‌های ذهنی هدایت‌شده قرار می‌گیرند، بعضی دیگر پاسخ متوسطی دارند و گروهی نیز ممکن است با این روش ارتباط کمتری برقرار کنند. با این حال، پاسخ کمتر به معنای ضعف، کم‌هوشی، لجبازی یا غیرعادی بودن نیست. تفاوت در هیپنوتیزم‌پذیری بخشی از تنوع طبیعی انسان‌هاست.
هیپنوتیزم دقیقاً چیست و چه چیزی نیست؟
هیپنوتیزم یک حالت یا فرایند تمرکز توجه است که در آن محرک‌های بیرونی ممکن است کمتر در مرکز توجه قرار بگیرند و فرد بتواند روی یک تصویر، احساس، فکر یا پیشنهاد درمانی مشخص تمرکز بیشتری داشته باشد. درمانگر از این تمرکز برای کمک به اصلاح الگوهای ناکارآمد، تمرین مهارت‌های مقابله‌ای، کاهش برانگیختگی اضطرابی یا تقویت رفتارهای مطلوب استفاده می‌کند.
در یک جلسه استاندارد، درمانگر ابتدا هدف، سابقه فرد، انتظارات و محدودیت‌های درمان را بررسی می‌کند. سپس ممکن است از تمرین‌های تنفسی، توجه به احساسات بدن، شمارش، تصویرسازی یا تمرکز بر یک نقطه برای ورود به آرام‌سازی استفاده کند. پس از آن، تلقین‌ها باید روشن، واقع‌بینانه، اخلاقی و مرتبط با هدف درمان باشند. در پایان نیز فرد به وضعیت معمول هشیاری بازمی‌گردد و درباره تجربه خود گفت‌وگو می‌کند.
هیپنوتیزم ابزار کنترل ذهن نیست. هیچ درمانگر حرفه‌ای نمی‌تواند فرد را وادار کند برخلاف ارزش‌ها، خواسته‌ها یا اصول اخلاقی خود کاری انجام دهد. همچنین هیپنوتیزم روش قابل اتکایی برای بازیابی قطعی خاطرات فراموش‌شده نیست؛ زیرا خاطره انسان بازسازی‌پذیر است و تلقین نادرست می‌تواند احتمال شکل‌گیری خاطرات کاذب را افزایش دهد. به همین دلیل، استفاده از هیپنوتیزم برای کشف خاطره باید با احتیاط علمی و اخلاقی فراوان بررسی شود.
قابلیت هیپنوتیزم‌پذیری یعنی چه؟
هیپنوتیزم‌پذیری به میزان پاسخ‌گویی فرد به فرایند تمرکز هدایت‌شده و تلقین‌های مناسب گفته می‌شود. این ویژگی را نباید معادل باورپذیری ساده‌لوحانه یا تسلیم‌پذیری دانست. فردی که هیپنوتیزم‌پذیری بالاتری دارد، معمولاً می‌تواند تصویرسازی ذهنی را زنده‌تر تجربه کند، توجه خود را برای مدتی پایدار نگه دارد و تغییرات پیشنهادی مانند احساس سنگینی، سبکی، گرما یا آرامش را بهتر دنبال کند.
این قابلیت یک طیف است، نه یک برچسب ثابت. ممکن است شخصی در یک روز، به‌دلیل خستگی، درد، اضطراب شدید یا بی‌اعتمادی، پاسخ ضعیف‌تری داشته باشد و در جلسه‌ای دیگر عملکرد بهتری نشان دهد. همچنین نوع تلقین مهم است. فردی ممکن است به تمرین‌های بدنی و آرام‌سازی پاسخ خوبی بدهد، اما با تصویرسازی پیچیده ارتباط کمی برقرار کند. بنابراین ارزیابی حرفه‌ای باید انعطاف‌پذیر و فردمحور باشد.
آیا افراد باهوش‌تر هیپنوتیزم‌پذیرترند؟
رابطه ساده و مستقیمی میان هوش و هیپنوتیزم‌پذیری وجود ندارد. افراد با سطح تحصیلی، سبک فکری و توانایی‌های شناختی گوناگون می‌توانند از هیپنوتیزم سود ببرند. آنچه اغلب اهمیت بیشتری دارد، توانایی تمرکز، آمادگی برای همکاری، درک دستورالعمل‌ها، انگیزه برای تغییر و احساس امنیت در رابطه درمانی است.
گاهی افراد تحلیل‌گر تصور می‌کنند چون در طول جلسه همه چیز را بررسی می‌کنند، هیپنوتیزم برایشان ممکن نیست. در واقع، تحلیل‌گری به‌خودی‌خود مانع نیست؛ اما اگر به نگرانی دائمی درباره درست انجام دادن تمرین تبدیل شود، می‌تواند تمرکز را دشوار کند. درمانگر ماهر می‌تواند از زبان و تکنیک‌هایی استفاده کند که با سبک ذهنی فرد هماهنگ‌تر باشد.
آیا همه افراد هیپنوتیزم می‌شوند؟
اغلب افراد در صورت تمایل، احساس امنیت و دریافت راهنمایی مناسب، دست‌کم مقداری آرام‌سازی و تمرکز هدایت‌شده را تجربه می‌کنند. اما شدت تجربه یکسان نیست. برخی افراد به وضعیت عمیق‌تر یا تلقین‌های پیچیده‌تر پاسخ می‌دهند و برخی دیگر بیشتر از جنبه‌های ساده‌تر مانند تنفس آرام، کاهش تنش عضلانی و تمرین ذهن‌آگاهی بهره می‌برند.
موفقیت درمان نیز فقط به عمق هیپنوتیزم وابسته نیست. در بسیاری از کاربردهای بالینی، همکاری فعال فرد، تکرار تمرین‌ها در خانه، اصلاح سبک زندگی و استفاده هم‌زمان از درمان‌های مبتنی بر شواهد، از رسیدن به حالت عمیق مهم‌تر است.
هیپنوتیزم برای چه افرادی مناسب است؟
هیپنوتیزم معمولاً برای افرادی مناسب‌تر است که هدف مشخص، انگیزه واقع‌بینانه و آمادگی برای مشارکت در فرایند درمان دارند. این روش می‌تواند در کنار روان‌درمانی، پزشکی، فیزیوتراپی یا مراقبت‌های دندان‌پزشکی به کار رود، نه لزوماً به جای آن‌ها. انتخاب مناسب به ماهیت مشکل و ارزیابی بالینی بستگی دارد.
افراد دارای استرس و تنش روزمره
افرادی که دچار تنش عضلانی، نگرانی مداوم، فشار کاری یا آشفتگی ناشی از سبک زندگی پرمشغله هستند، ممکن است از آموزش آرام‌سازی با هیپنوتیزم بهره ببرند. تمرکز بر تنفس، شناسایی نشانه‌های بدنی استرس و ساختن تصویر ذهنی امن می‌تواند به کاهش برانگیختگی کمک کند. البته اگر اضطراب شدید، طولانی‌مدت یا همراه با حملات وحشت‌زدگی، افسردگی یا افکار آسیب به خود باشد، ارزیابی کامل توسط متخصص سلامت روان ضروری است.
افرادی که با درد مزمن زندگی می‌کنند
هیپنوتیزم بالینی گاهی به عنوان مداخله مکمل برای مدیریت برخی دردهای مزمن استفاده می‌شود. هدف آن انکار درد یا مقصر دانستن بیمار نیست، بلکه کمک به تنظیم توجه، کاهش ترس از درد، بهبود آرام‌سازی و افزایش احساس کنترل است. در بعضی شرایط، فرد می‌آموزد شدت ادراک درد، ناراحتی ناشی از آن یا واکنش بدنی خود را بهتر مدیریت کند.
درد جدید، شدید، ناگهانی یا همراه با علائم هشدار مانند ضعف عضلانی، تب، کاهش وزن بی‌دلیل یا بی‌حسی گسترده، باید ابتدا از نظر پزشکی بررسی شود. هیپنوتیزم نباید جای تشخیص، دارو، جراحی یا درمان ضروری را بگیرد.
افرادی که می‌خواهند عادت‌های رفتاری خود را تغییر دهند
برخی افراد برای اصلاح عادت‌هایی مانند ناخن جویدن، پرخوری هیجانی، رفتارهای تکانشی یا الگوهای خواب نامنظم به هیپنوتیزم مراجعه می‌کنند. این روش زمانی منطقی‌تر است که در قالب برنامه‌ای روشن به کار رود: شناسایی محرک‌ها، تعیین رفتار جایگزین، تمرین مقابله با وسوسه و پیگیری تغییرات.
برای ترک دخانیات نیز هیپنوتیزم ممکن است برای بعضی افراد مفید باشد، اما نتیجه تضمین‌شده نیست. موفقیت معمولاً زمانی بیشتر می‌شود که فرد واقعاً قصد ترک داشته باشد و هم‌زمان از روش‌های اثبات‌شده مانند مشاوره ترک، برنامه رفتاری و در صورت نیاز درمان دارویی زیر نظر پزشک استفاده کند.
افراد دارای اضطراب موقعیتی
اضطراب پیش از سخنرانی، آزمون، پرواز، مراجعه دندان‌پزشکی یا یک رویداد مهم، در برخی افراد با تمرین‌های هیپنوتیزمی بهتر مدیریت می‌شود. در این موارد، درمانگر می‌تواند همراه با فرد سناریوی موقعیت را مرور کند، پاسخ آرام‌سازی را تمرین دهد و گفت‌وگوی درونی واقع‌بینانه‌تری بسازد. این کار با مواجهه تدریجی و آموزش مهارت‌های شناختی رفتاری می‌تواند اثربخش‌تر باشد.
افرادی که برای اقدامات پزشکی یا دندان‌پزشکی آماده می‌شوند
برخی افراد در مواجهه با اقدامات پزشکی، تزریق، درد دندان یا جراحی‌های خاص اضطراب زیادی دارند. هیپنوتیزم می‌تواند به کاهش ترس، بهبود همکاری و مدیریت ناراحتی کمک کند. با این حال، استفاده از آن باید با هماهنگی تیم درمان انجام شود و هرگز جایگزین بی‌حسی، داروهای ضروری یا پایش پزشکی نیست.
افرادی که به تمرین‌های ذهن و بدن علاقه دارند
افرادی که پیش‌تر با مراقبه، یوگا، تمرین تنفس یا تصویرسازی ارتباط خوبی داشته‌اند، ممکن است با هیپنوتیزم نیز احساس راحتی بیشتری کنند. با این وجود، سابقه این تمرین‌ها شرط لازم نیست. فردی که تاکنون هیچ تجربه‌ای از تمرین‌های ذهنی نداشته نیز می‌تواند با راهنمایی ساده و تدریجی، مهارت لازم را بیاموزد.
چه ویژگی‌هایی می‌تواند پاسخ به هیپنوتیزم را بهتر کند؟
هیچ ویژگی واحدی موفقیت را تضمین نمی‌کند، اما مجموعه‌ای از عوامل می‌تواند تجربه را آسان‌تر و مفیدتر کند. مهم‌ترین عامل، تمایل آگاهانه فرد است. کسی که صرفاً تحت فشار خانواده، همسر یا محیط کار مراجعه می‌کند و هیچ هدف شخصی ندارد، معمولاً مشارکت کمتری خواهد داشت.
- داشتن هدف مشخص و قابل اندازه‌گیری، مانند کاهش اضطراب پیش از ارائه کاری.
- آمادگی برای تمرین منظم میان جلسات در صورت توصیه درمانگر.
- توانایی نسبی در توجه به تجربه‌های درونی، بدون نیاز به انجام کامل و بی‌نقص تمرین.
- اعتماد منطقی به درمانگر و امکان طرح پرسش یا بیان نگرانی‌ها.
- انتظارات واقع‌بینانه از زمان، میزان تغییر و نقش فعال خود فرد.
- پذیرش اینکه هیپنوتیزم یک مهارت و فرایند درمانی است، نه یک اتفاق جادویی.
تصور و تخیل نیز می‌تواند کمک‌کننده باشد، اما لازم نیست فرد خود را بسیار خلاق بداند. درمانگر می‌تواند به جای درخواست تصویرهای پیچیده، از حس‌های ساده مانند احساس تماس پا با زمین، ریتم نفس کشیدن یا یادآوری یک موقعیت آرام استفاده کند.
چه کسانی باید با احتیاط بیشتری هیپنوتیزم را انتخاب کنند؟
هیپنوتیزم برای همه افراد ممنوع نیست، اما در برخی وضعیت‌ها نیاز به ارزیابی دقیق‌تر، درمانگر دارای تجربه تخصصی و هماهنگی با روان‌پزشک یا پزشک وجود دارد. مهم است که درمانگر پیش از شروع، سابقه سلامت روان، مصرف دارو، بیماری‌های جسمی، تجربه‌های آسیب‌زا و هدف مراجعه را بررسی کند.
افراد دارای علائم روان‌پریشی یا گسست شدید از واقعیت
اگر فرد دچار توهم، هذیان، آشفتگی شدید در تشخیص واقعیت یا علائم فعال روان‌پریشی باشد، هیپنوتیزم معمولاً انتخاب خط اول نیست و ممکن است بدون ارزیابی تخصصی مناسب نباشد. اولویت در این شرایط، ارزیابی و درمان روان‌پزشکی و روان‌شناختی متناسب با وضعیت فرد است.
افراد با اختلالات تجزیه‌ای یا سابقه تروماهای پیچیده
افرادی که دچار گسست هویت، فراموشی تجزیه‌ای، احساس غیرواقعی بودن شدید یا تروماهای پیچیده هستند، باید فقط نزد متخصصی کار کنند که در درمان تروما و اختلالات تجزیه‌ای آموزش کافی دارد. تمرکز عمیق یا تصویرسازی بدون برنامه ایمن‌سازی ممکن است احساسات دشوار را فعال کند. در این موارد، تثبیت، مهارت‌های تنظیم هیجان و ایجاد امنیت معمولاً مقدم هستند.
افراد در بحران حاد روانی
فردی که افکار خودکشی فعال، خطر آسیب به دیگران، مصرف کنترل‌نشده مواد، مانیا یا بحران شدید روانی دارد، به خدمات فوری و ارزیابی تخصصی نیاز دارد. هیپنوتیزم نباید به عنوان راه‌حل اصلی یا فوری چنین بحران‌هایی معرفی شود. در صورت وجود خطر فوری، تماس با اورژانس یا مراکز بحران محلی ضروری است.
افرادی که انتظار درمان معجزه‌آسا دارند
اگر کسی انتظار دارد در یک جلسه تمام مشکلات زندگی، وابستگی، درد یا آسیب‌های گذشته او برطرف شود، لازم است پیش از شروع درمان درباره واقعیت‌های فرایند گفت‌وگو شود. وعده درمان قطعی، تغییر شخصیت فوری یا تضمین صددرصدی ترک عادت، نشانه حرفه‌ای بودن نیست.
تفاوت افراد در تجربه هیپنوتیزم
دو نفر ممکن است در یک جلسه هیپنوتیزم تجربه‌های کاملاً متفاوتی داشته باشند. یکی احساس آرامش بدنی عمیق، سنگینی دست‌ها یا کاهش گفت‌وگوی ذهنی را گزارش می‌کند؛ دیگری فقط متوجه می‌شود که آرام‌تر شده یا تمرکز بیشتری بر صدای درمانگر داشته است. هیچ‌کدام لزوماً بهتر یا بدتر نیستند.
برخی افراد در طول جلسه همچنان افکار پراکنده دارند. این موضوع به معنای شکست نیست. ذهن انسان به‌طور طبیعی فکر تولید می‌کند و هدف، خالی کردن کامل ذهن نیست. درمانگر می‌تواند به فرد آموزش دهد که متوجه افکار شود و سپس توجه خود را به تمرین بازگرداند.
بعضی افراد نیز نگران‌اند که اگر صدای محیط را بشنوند، هیپنوتیزم نشده‌اند. شنیدن صداهای بیرونی در بسیاری از موارد طبیعی است. آنچه اهمیت دارد، کیفیت تمرکز و میزان مفید بودن تمرین برای هدف درمانی است، نه تجربه‌ای نمایشی یا شبیه آنچه در فیلم‌ها دیده می‌شود.
نقش انگیزه، اعتماد و رابطه درمانی
هیپنوتیزم در خلأ اتفاق نمی‌افتد. رابطه حرفه‌ای و امن میان درمانگر و مراجعه‌کننده، بخش مهمی از فرایند است. فرد باید بداند قرار است چه اتفاقی بیفتد، حق دارد سؤال بپرسد، می‌تواند هر پیشنهاد یا تکنیکی را نپذیرد و در هر لحظه امکان توقف دارد. رضایت آگاهانه، حفظ حریم خصوصی و شفافیت درباره هزینه، اهداف و محدودیت‌ها ضروری است.
اعتماد به معنای پذیرش بی‌چون‌وچرا نیست. اعتماد سالم یعنی فرد درباره صلاحیت درمانگر تحقیق کند، مدارک و حوزه تخصص او را بپرسد و اگر احساس ناامنی یا فشار کرد، موضوع را مطرح کند. درمانگر حرفه‌ای از پرسش‌های مراجعه‌کننده استقبال می‌کند و برای ایجاد وابستگی ناسالم یا ترساندن فرد تلاش نمی‌کند.
چگونه بفهمیم هیپنوتیزم برای هدف ما انتخاب مناسبی است؟
پیش از شروع، بهتر است هدف خود را دقیق کنید. به جای جمله کلی می‌خواهم بهتر شوم، می‌توان گفت می‌خواهم شدت اضطراب قبل از جلسات کاری را کاهش دهم، می‌خواهم هنگام درد مزمن مهارت آرام‌سازی داشته باشم یا می‌خواهم محرک‌های پرخوری هیجانی را بهتر بشناسم. هدف روشن به درمانگر کمک می‌کند تا برنامه مناسب‌تری طراحی کند.
همچنین لازم است بررسی کنید که آیا مشکل شما به ارزیابی پزشکی یا روان‌پزشکی نیاز دارد. برای مثال، بی‌خوابی ممکن است با استرس مرتبط باشد، اما می‌تواند نشانه مشکلات دارویی، اختلال خواب، درد، افسردگی یا بیماری جسمی نیز باشد. هیپنوتیزم در صورت مناسب بودن می‌تواند بخشی از برنامه باشد، ولی تشخیص علت اصلی اهمیت دارد.
پرسش‌هایی که باید از درمانگر بپرسید
- آیا در هیپنوتیزم بالینی و موضوع مورد نظر من آموزش و تجربه دارید؟
- هدف درمان، تعداد تقریبی جلسات و معیار سنجش پیشرفت چیست؟
- آیا این روش در کنار درمان دیگری توصیه می‌شود؟
- اگر در جلسه احساس ناراحتی یا اضطراب کردم، چه کاری انجام می‌دهیم؟
- آیا تمرین خانگی یا خودهیپنوتیزم برای من مناسب است؟
- محدودیت‌ها و خطرات احتمالی این روش در شرایط من چیست؟
خودهیپنوتیزم برای چه کسانی مفید است؟
خودهیپنوتیزم معمولاً به تمرین‌هایی گفته می‌شود که فرد پس از آموزش مناسب، برای آرام‌سازی، تمرکز، مدیریت استرس یا تقویت یک رفتار هدفمند به تنهایی انجام می‌دهد. این روش می‌تواند برای افرادی مناسب باشد که می‌خواهند مهارت تنظیم هیجان را در زندگی روزمره تمرین کنند. فایل صوتی استاندارد یا دستورالعمل درمانگر ممکن است برای شروع کمک‌کننده باشد.
با این حال، خودهیپنوتیزم جای ارزیابی تخصصی را نمی‌گیرد. اگر در حین تمرین دچار ترس شدید، گیجی، فعال شدن خاطرات آزاردهنده یا بدتر شدن علائم شدید، بهتر است تمرین را متوقف کنید و با متخصص سلامت روان مشورت نمایید. همچنین نباید هنگام رانندگی، کار با ابزار خطرناک یا در موقعیت‌هایی که نیاز به توجه کامل دارند، خودهیپنوتیزم انجام داد.
باورهای نادرست رایج درباره هیپنوتیزم‌پذیری
فقط افراد ضعیف‌اراده هیپنوتیزم می‌شوند
این باور نادرست است. همکاری در هیپنوتیزم به معنای ضعف اراده نیست. در واقع، انجام تمرین‌ها و تغییر عادت‌ها معمولاً به مشارکت، پیگیری و مسئولیت‌پذیری فرد نیاز دارد.
اگر هیپنوتیزم شوم، کنترل خود را از دست می‌دهم
در هیپنوتیزم درمانی، فرد معمولاً کنترل رفتاری و توانایی تصمیم‌گیری خود را حفظ می‌کند. او می‌تواند صحبت کند، درخواست توقف بدهد یا از انجام پیشنهادی که با آن راحت نیست خودداری کند.
اگر جلسه اول عمیق نبود، این روش برای من کار نمی‌کند
پاسخ به هیپنوتیزم می‌تواند با تمرین، آشنایی بیشتر با درمانگر و اصلاح روش‌ها تغییر کند. علاوه بر این، هدف درمانی مهم‌تر از احساس عمیق بودن جلسه است. گاهی تغییرهای مفید با تجربه‌ای کاملاً آرام و معمولی رخ می‌دهند.
هیپنوتیزم همه مشکلات را حل می‌کند
هیپنوتیزم یک ابزار است، نه درمان همه‌کاره. برای برخی مشکلات می‌تواند کمک‌کننده باشد و برای برخی دیگر باید در کنار مداخلات تخصصی یا اصلاً به جایگزین‌های مناسب‌تر فکر کرد.
انتخاب درمانگر واجد صلاحیت
یکی از مهم‌ترین عوامل ایمنی و اثربخشی، انتخاب فردی است که هم در حرفه پایه خود صلاحیت دارد و هم آموزش معتبر هیپنوتیزم بالینی دیده است. بسته به کشور و قوانین محلی، این فرد ممکن است روان‌شناس، روان‌پزشک، پزشک، دندان‌پزشک یا متخصص سلامت دارای مجوز مرتبط باشد. صرف ادعای توانایی هیپنوتیزم یا استفاده از عنوان‌های تبلیغاتی، نشانه صلاحیت بالینی نیست.
درمانگر مناسب باید پیش از ارائه تلقین، وضعیت شما را ارزیابی کند، درباره محدودیت‌های روش توضیح دهد و از وعده‌های غیرواقعی دوری کند. او نباید شما را تشویق کند داروها را خودسرانه قطع کنید، از درمان پزشکی منصرف شوید یا بدون رضایت آگاهانه وارد موضوعات حساس و آسیب‌زا شوید.
جمع‌بندی
هیپنوتیزم برای افرادی مناسب است که با هدفی روشن، انتظار واقع‌بینانه و آمادگی برای همکاری به آن نگاه می‌کنند. این روش می‌تواند برای مدیریت استرس، اضطراب موقعیتی، برخی عادت‌های رفتاری، آمادگی برای اقدامات درمانی و مدیریت مکمل بعضی دردها مفید باشد. میزان هیپنوتیزم‌پذیری میان افراد متفاوت است و پاسخ کمتر به هیچ وجه نشانه ضعف شخصیتی یا ناتوانی نیست.
بهترین تصمیم زمانی گرفته می‌شود که هیپنوتیزم در چارچوب ارزیابی حرفه‌ای، رضایت آگاهانه و برنامه درمانی متناسب با شرایط فرد استفاده شود. در صورت وجود علائم شدید روان‌پزشکی، بحران حاد، تروماهای پیچیده یا بیماری جسمی تشخیص‌داده‌نشده، ابتدا باید ارزیابی تخصصی انجام شود. هیپنوتیزم وقتی بیشترین ارزش را دارد که به عنوان یک ابزار علمی، اخلاقی و مکمل به کار رود؛ ابزاری که نقش فعال فرد در تغییر را تقویت می‌کند.